Herkese Merhaba,
Arayı çok açtığımın farkındayım. Sanırım birçoğumuz gibi ben de üretme kapasitemin azaldığı bir dönemdeyim. Ne yazacağım, nasıl yazacağım derken aylar olmuş blog yazmak için PC başına geçmemişim. Hala ne yazacağımı tam bilememekle beraber, inanılmaz bir hızla hayatımızın merkezine oturan yapay zeka ve insan kaynakları süreçleri üzerine bir şeyler karalamak istiyordum. Başlayalım bakalım…
Pandemiyle birlikte hayatımızda çok şey değişti. Hatta bazen şunu düşünüyorum; 2-3 yıl kadar biz insanoğlu en önemli varlığı olan sağlığını korumak için evlerinden çıkmazken, dünyanın hakimleri bizlere biraz daha hakim olabilmek için arka planda planlarını hayata geçiriyorlardı. Teknolojiyi kendilerine köle ederek, bugün yapay zeka dediğimiz şeye bizleri köle durumuna getirdi. Hayatımızın her noktasında yer alan yapay zeka araçları iş hayatında köklü değişikliklere sebep olacak gibi görünüyor, nitekim başladı bile.
Peki İnsan Kaynakları bundan nasibini nasıl aldı, alıyor ve alacak?
Bundan bir süre önce dijitalleşme süreçleri hayatımıza girmişti. İK’da otomasyon sistemleri ile vakit alan ve insan eli değmeden de yapılabilecek motomot işlerden sıyrılmaya başlamıştık, fakat sınırlı idi. Yapay zekanın odağa alınması sonucu, algoritma desteğiyle, veriye dayalı analitik zeka gerektiren tüm süreçlerin teknolojiye bağlanması sağlanmış oldu. İK ise daha fazla insan odaklı düşünmeye ve stratejik konulara odaklanmaya vakit bulabildi.
Uzun bir süredir İK’da işe alım, oryantasyon, eğitim, performans değerlendirme ve ücret sistemleri dijitalleşme süreçlerinden geçiyordu. Yapay zeka ile bu süreç hızlandı ve birçok şirket zaman/maliyet açısından önemli bir eşiği atlamış oldu. Fakat bana göre tüm bu süreçleri algoritmaya bağlamak, bir çalışanı “insan olma” özelliğinden uzaklaştırarak duygularının, motivasyonunun ve potansiyelinin göz ardı edilmesine sebep olabilir.
Örneğin, işe alım sürecinde CV elemek ve ön mülakatı yapmak yapay zekanın işi olabilir, veriyi doğru aktarırsak süreci objektif yürüteceğinden eminim. Fakat yaklaşık 15 yıldır bu işi yapan biri olarak, CV elerken ya da ön mülakat yaparken adayı bir makineden ziyade insan olarak değerlendirdiğimi, ses tonundan, gözündeki parıltıdan, bazen de bir histen yola çıkarak işe alım yaptığımı ve çok doğru kararlar verdiğimi biliyorum. Tabii ki profesyonel bir İK’cı olarak adayı eğitim, tecrübe, teknik beceri, problem çözme ve analitik düşünme gibi yetkinlikler, rol ve beklenti uyumu, kurum kültürüyle uyumu gibi kriterler açısından değerlendiriyorum. Tüm bu kriterlerin yanında, adayın iletişim biçimini, yaklaşımını ve henüz ölçülebilir verilere yansımayan insani yönlerini de gözlemliyorum. Geri kalanın tamamen adaydan alınan “enerji”yi hissetmekle alakalı olduğunu düşünüyorum, bunu bir yapay zekanın tam anlamıyla yapabileceğine inanmıyorum. Ayrıca HR Dergi’de, yapay zekanın objektif kalabilmesi konusuyla ilgili karşı bir görüş olduğu bilgisi verilmiş:
Microsoft Yapay Zeka Etik Komitesi Başkanı Dr. Tim O’Brien, yapay zeka algoritmalarının geçmiş verilerdeki önyargıları pekiştirebileceğini ve eğer bu veriler yanlış veya taraflıysa, algoritmanın sonuçlarının da tarafsız olamayacağını belirtiyor.
İnsan odaklı İnsan Kaynakları uygulamasına bir örnek de oryantasyon sürecini verebilirim. İşe yeni başladınız diyelim, ister evden çalışın ister ofisten, ilk gün şirket ve kurum kültürü hakkında yapay zeka videoları izlediniz, sıkça sorulan sorular başlığı altında tüm detaylara hakim oldunuz. Ya sonra? İnsan duygusal bir varlıktır, ilk gün hatta ilk birkaç hafta kendisini destekleyecek, yalnız olmadığını hissettirecek, en basitinden kahve içebileceği sıcak kanlı bir insana ihtiyaç duyacak, aidiyet duygusunun oluşması için “nasıl gidiyor, senin için yapabileceğim bir şey var mı” sorusunu bir insandan duymak isteyecektir. Artık bunu yapay zeka da soruyor, ama aynı şey değil 🙂 Tabii ki oryantasyon sürecindeki yapay zeka araçları ile zaman kazanmak İK’da en büyük avantajımız.
Bahsettiğim İK süreçleri gibi, ücret sistemleri, kariyer yönetimi ve terfi süreçleri, çalışan deneyimi, performans değerlendirme ve eğitim süreçleri konularında da yapay zeka desteğiyle harikalar yaratmak elbette mümkün, fakat yapay zeka kullanımında dikkat edilmesi gereken temel noktanın “güven” olduğunu düşünüyorum. Nitekim SAP blog da bu konuya dikkat çekmiş:
“İK da çalışanlar da yeni beceriler kazanma, gelişim fırsatlarına erişme ve self servis seçeneklerinden yararlanma gibi alanlarda yapay zeka kullanımına olumlu yaklaşıyor. Buna karşılık, hassas verilerin işlenmesi, performans değerlendirmelerinin yürütülmesi veya çalışan faaliyetlerinin izlenmesi gibi konularda yapay zeka kullanımı konusunda daha temkinli davranılıyor. Çalışanlar şeffaflık istiyor. Kullanılan yapay zeka teknolojisinin nasıl çalıştığını, hangi veri kaynağına göre çıktı ürettiğini ve bu çıktıların doğruluğunu ve adil olup olmadığını bilmek istiyorlar.”
Bir çalışan olarak düşündüğümüzde hak vermemek mümkün değil.
Etik endişeler, gizlilik ve veri güvenliği de İK süreçlerinde yapay zeka ile ortak proje yürütmenin temel zorluklarından biri olabilir. Sürekli denetim, sistem güncellemeleri ve çalışan eğitimleri ile güvenli ve şeffaf bir yapay zeka kullanımı sağlanması gerekebilir.
Özetle, yapay zeka insan zekası yönlendirmesiyle işlerimizi kolaylaştırsın, işbirliği içinde çalışalım. Biz de kazandırdığı vakit sayesinde çalışanın ve şirketin geleceği için diğer stratejik konulara odaklanabilelim.
HR Dergi’de belirtildiği üzere, MIT Sloan’dan Prof. Malone bu durumu şu sözlerle özetliyor:
“İK’nın geleceği, insan zekası ile yapay zekanın uyum içinde çalıştığı bir dünyada. İnsanlar, yapay zekanın eksik kaldığı alanlarda değer yaratmaya devam edecek. Teknoloji, insanın yerini almak için değil, insanın potansiyelini artırmak için var.”
Bu sözlere kesinlikle katılıyorum.
Uzun vadede yapay zekanın işimizi elimizden alacağı korkusuna sahip olmamız çok normal, özellikle makinelerin yaptığı işlerin çoğalması sebebiyle bu olası bir durum. Fakat bahsettiğimiz yapay zekayı yönetecek bir üst akıl mutlaka olmalıdır, bu da şimdilik insandır. Ne olursa olsun yapay zeka duygusal zekamızı elimizden alamayacak, insani tecrübelerimizi kullanamayacak, iletişimde bizim kadar içten olamayacak, sezgilerimizi anlayamayacak ve empati yeteneğine sahip olamayacaktır. Ayrıca yeni teknolojilere adapte olamama da bir diğer endişemiz olabilir, ki bu durumda işimizi kaybetme korkumuz daha da artacaktır. Maalesef, insan odaklı yeni sektörler oluşana kadar, yapay zekanın istihdamı ciddi oranda düşüreceğini gözlemleyeceğimizi düşünüyorum. Geçtiğimiz haftalarda, Microsoft’un yapay zeka yatırımlarını artırmak ve maliyetleri düşürmek için 60bin çalışanına gönüllü işten ayrılma teklifinde bulunacağı haberini görmüşsünüzdür. Toplam çalışan sayısının %27’sine denk geldiğini belirtiyor yapay zeka, eğer işten çıkış gerçekleşirse bu ciddi bir küçülme demektir.
Adı üstünde İnsan Kaynakları insan odaklı bir alan ve bir süre daha yapay zeka ile işbirliği içinde çalışarak, İK’nın şirketlerin stratejik başarılara imza atmasına katkı sağlayabileceğini düşünüyorum. Tabii bu ne kadar sürer onu bilemem 🙂
Yazdıklarımdan yapay zeka düşmanı olduğum düşünülmesin lütfen, gerek iş gerekse özel hayatımızı pek çok alanda kolaylaştırdığına hemfikirim, hatta eğlenceli bile oluyor bazen. Temennim, yapay zekaya bağımlı olma konusunda temkinli olmak ve düşünmeyi bırakıp her talebimizi yapay zekanın hizmetine sunarak kendi aklımızın önüne geçmesini engellemek.
Bitirmeden kullandığım görselin bir yapay zeka ürünü olduğunu belirtmek istiyorum. Zaten anlamışsınızdır, ürettiği tüm görseller birbirine benziyor 🙂 Fakat atıfta bulunduğum kısımlar dışında yazımın tamamı bana ait. Bunları yazarken kendi çabamla yaptığım araştırmaları, içimden geldiği gibi kendi parmaklarımla klavyeye dokunarak yazdım 🙂 Yazımı yapay zekaya yüklemedim, sadece “Yapay Zeka ve İnsan Kaynakları İşbirliği” konulu bir yazı yazdığımı söyledim, başlığa minik bir eklemesi oldu onu da söylemeden geçmeyeyim 🙂
Yapay zekayla işbirliği içinde çalıştığımız, onu doğru kullandığımız ve mümkünse işimizin önüne geçmesini engelleyebildiğimiz güzel günler dileğiyle,
Sevgiler.
0 yorum